Kiedy pierwszy raz sięgnęliśmy po utwory Ehrlicha, Tintnera i Hamburgera, nie wzbudziły w nas wielkich emocji. Potraktowałem je jako kolejne zbiory muzyki synagogalnej, zalegające od wielu lat na archiwalnych półkach. Po kilku latach intensywnego odkrywania, poznawania, wykonywania i nagrywania tej literatury, każde kolejne odkrycie przyjmowałem jak naturalną konsekwencję działań, a nie jako przełomowe wydarzenia.

​

Śląsk zawsze kojarzyć mi się będzie z zachwycającymi krajobrazami, obleczonymi gęstą koronką turystycznych szlaków, prowadzących do niezliczonej ilości wspaniałych zabytków. Nie rozpatrywałem go nigdy w kategorii kultury żydowskiej. Pod tym względem przypominał mi rodzinny Szczecin, w którym wśród wielu dyskusji o przeszłości i teraźniejszej tożsamości, jak gdyby nie znalazło się miejsce na fragment dziedzictwa, po którym nie został kamień na kamieniu.

​

Dopiero przekartkowanie albumu ze zdjęciami śląskich synagog uruchomiło naszą wyobraźnię. Wielkie bożnice, z których zdecydowana większość miała zespoły chóralne i organy, świadczyły o czymś więcej, niż o silnym wpływie reformy liturgicznej – na bazie której w XIX wieku ten właśnie skład zaczął ubogacać synagogalną liturgię. Mówiły nam, że muzyka śląskich synagog była wyrazem wielkich idei, wielkich ambicji i wielkich marzeń. Wyrazem tego, że nowoczesność i otwarcie mogą iść w parze z tradycją i tożsamością. Wydaje się, że ta refleksja stała się nie tylko naszym udziałem. Przez ostatnie dwa lata widzieliśmy prawdziwy wysyp zainteresowania dokładnie tą – wydawałoby się skrajnie niszową – tematyką.

​

Utwory, które wybraliśmy do niniejszego projektu, to psalmy, hymny i modlitwy zaczerpnięte z liturgii synagogalnych. Najważniejsza wśród nich jest kompozycja Solomona Ludwiga Ehrlicha, głównego kantora Opola w czasie, kiedy swoją posługę pełnił tam rabin Leo Baeck. Tefilat ṭal ṿa-geshem czyli Modlitwa o rosę i deszcz, wydana w 1892 roku wyraża Boską moc podtrzymywania życia poprzez wodę i bez wątpienia należała do liturgii Wielkiej Synagogi w Opolu.

​

Aby w pełni oddać różnorodność muzyki śląskich synagog dołączyliśmy do nagrania utwory Moritza Tintnera Gebetordnung zur heiligen Weihe wydane w Bolesławcu w 1889 i Eduarda Hamburgera Gesänge zum gottesdienstlichen Gebrauch  z Legnicy, wydane w 1879 roku. Obaj stworzyli swoje dzieła będąc kantorami w tych miastach. Według naszych informacji, nasza praca miała charakter absolutnie pionierski.

​

Ten wybór uzupełniliśmy kompozycją Moritza Deutscha (1818 – 1892) z Wrocławia, znanego już bacznym obserwatorom śląskiego życia muzycznego, a także spektakularnym utworem organowym autorstwa berlińskiego kantora i ojca niemieckiej muzyki synagogalnej Louisa Lewandowskiego (1821 – 1894), co jest moim osobistym hołdem dla wspaniałej kultury organowej Śląska.

​

Wojciech Parchem, Lilianna Krych i Match Match Ensemble doskonale oddają wokalne zróżnicowanie muzyki śląskich synagog, wcielając się w rolę kantora, śpiewaków go wspomagających, synagogalnych chórów mieszanych – w śląskich synagogach kobiety również zasilały ich szeregi – jak również w rolę zgromadzenia wiernych. Wybierając miejsce do nagrania, jeszcze raz podążyliśmy za artystyczną intuicją genius loci. W ten sposób, spędzając godziny w Kościele Mariackim w Legnicy, mogliśmy poczuć wielowiekowy klimat otaczającego nas Śląska – ten sam, który był udziałem przywoływanych przez nas twórców.

​

To wszystko sprawiło, że muzyka śląskich synagog stała się dla nas ważna. Te wspaniałe budynki i instrumenty już nie istnieją. Nie udało nam się nawet znaleźć dat życia kompozytorów i kantorów. Brakuje tablic, pomników, przedmiotów. Z całego tego świata pozostała tylko muzyka – podobno najbardziej ulotna ze sztuk. Praca nad tym nagraniem nauczyła nas, że nigdy nie będziemy w stanie przewidzieć, co z naszych czasów zostanie zapomniane, a co przetrwa. Jaką muzykę zostawiamy dzisiaj po sobie? Czy i ona okaże się wieczna?