Centrum Muzyki Przywracanej
Powstań przyjaciółko moja
Muzyka okolicznościowa dawnego Pomorza
Bohaterami tego projektu są przede wszystkim ludzie Pomorza sprzed czterystu lat: szczeciński aptekarz książęcy żegnany muzyką pogrzebową, kupiec jedwabny obejmujący „dobrą kwaterę” w domu swojej przyszłej żony, panna młoda z Połczyna, nowy diakon witany muzyką w Stargardzie, rektor szczecińskiej szkoły, rajcy miejscy, magistrzy promowani w Greifswaldzie i mieszkańcy pomorskich miast, którzy śpiewem świętowali pokój po latach wojny. Ich radości, pożegnania, awanse, modlitwy i nadzieje zostały zapisane w muzyce.
„Powstań przyjaciółko moja. Muzyka okolicznościowa dawnego Pomorza” to projekt poświęcony odkrywaniu i przywracaniu do życia XVII-wiecznych utworów muzycznych powstałych lub wydanych w najważniejszych ośrodkach dawnego Pomorza, m.in. w Szczecinie, Stargardzie, Greifswaldzie, Garz, Połczynie, Białogardzie i Kołobrzegu. Obejmuje przygotowanie współczesnej edycji źródeł, koncerty, nagranie premierowej płyty oraz publikację.
Ukazujemy muzykę jako świadectwo historii i codziennego życia mieszkańców dawnego Pomorza. Zachowane utwory to nie tylko zabytki kultury muzycznej, lecz także opowieści o ludziach, ich obyczajach, uroczystościach, wierze i lokalnych wspólnotach. Ponowne wykonanie tej muzyki przywraca pamięć o dawnych mieszkańcach regionu, wzmacnia świadomość jego wielokulturowego dziedzictwa i buduje naszą współczesną tożsamość opartą na wspólnej historii.
Projekt wyrasta z inicjatywy "Seminarium muzyki rekonstruowanej", uruchomionego w roku akademickim 2025/2026 na Wydziale Edukacji Muzycznej Akademii Sztuki w Szczecinie według pomysłu dr. Jakuba Stefka, kierownika Centrum Muzyki Przywracanej. Partnerem przedsięwzięcia została Książnica Pomorska, której zbiory kryją setki starodruków dokumentujących muzyczne dziedzictwo regionu.
Co śpiewano na weselu w Białogardzie czterysta lat temu? Jak brzmiała muzyka wykonywana podczas pogrzebu szczecińskiego aptekarza książęcego? Jak witano nowego diakona w Stargardzie, świętowano promocję magistrów na Uniwersytecie w Greifswaldzie czy dziękowano za pokój po zakończeniu wojny trzydziestoletniej w Połczynie? Odpowiedzi na te pytania od wieków ukryte były na kartach starodruków przechowywanych w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie.
Projekt „Powstań przyjaciółko moja. Muzyka okolicznościowa dawnego Pomorza” przywraca do życia utwory, które przez setki lat pozostawały nieme. W zbiorach Książnicy Pomorskiej odnaleźć można niezwykłe świadectwa dawnego życia – pieśni weselne i ody żałobne, arie, utwory wykonywane podczas wieczornych serenad, kompozycje powstałe z okazji objęcia urzędów, promocji akademickich, rozpoczęcia roku szkolnego czy uroczystości miejskich i kościelnych. Obok dzieł znanych pomorskich kompozytorów, takich jak Andreas Fromm, Christian Spahn, Abraham Peholt czy Josquin ab Holtzen, znalazły się również kompozycje anonimowe, których autorzy pozostają nieznani, lecz których muzyka zachowała niezwykłą siłę oddziaływania.
Idea projektu narodziła się podczas zajęć "Seminarium muzyki rekonstruowanej" w Akademii Sztuki w Szczecinie. Podczas pierwszej edycji seminarium studenci pod kierunkiem dr. Jakuba Stefka przygotowali współczesne opracowania wybranych źródeł zaproponowanych przez dr hab. Agnieszkę Borysowską, sekretarz naukową Książnicy Pomorskiej. Ich praca obejmowała odczytywanie XVII-wiecznej notacji, transliterację tekstów, przygotowanie współczesnego zapisu nutowego, tłumaczenia oraz rekonstrukcję brakujących elementów i stworzenie koncepcji wykonawczej. Powstałe w ten sposób materiały stanowią punkt wyjścia do kolejnego etapu projektu – opracowania pozostałych odnalezionych druków muzycznych związanych ze Szczecinem i innymi pomorskimi miastami oraz przygotowania współczesnych wykonań.
Efektem projektu będzie seria koncertów, profesjonalne nagranie płytowe oraz publikacja prezentująca odnaleziony repertuar. Do współpracy zaproszeni zostaną muzycy ze Szczecina i z całej Polski, specjalizujący się w wykonawstwie muzyki dawnej i historycznej.
To jednak znacznie więcej niż projekt muzyczny. Każdy odnaleziony utwór opowiada historię konkretnych ludzi – ich radości, pożegnań, wiary, codzienności i marzeń. Dzięki tej muzyce możemy spojrzeć na dawne Pomorze oczami jego mieszkańców i usłyszeć świat, który przez stulecia pozostawał zapomniany. Przywracając te dźwięki do życia, przywracamy również pamięć o historii regionu, jego wielokulturowym dziedzictwie, a także budujemy naszą współczesną tożsamość.
Kierownictwo artystyczne: dr Jakub Stefek, adiunkt na Wydziale Edukacji Muzycznej Akademii Sztuki w Szczecinie, kierownik Centrum Muzyki Przywracanej
Kierownictwo naukowe: dr hab. Agnieszka Borysowska, sekretarz naukowa Książnicy Pomorskiej w Szczecinie
